herb GidelGIDLE

PISZĄ O GMINIE

W numerze 16 (322) Tygodnika „Komi i Czemu” z dnia 20 – 26 kwietnia 2005 r. ukazał się artykuł który w całości publikuję za zgodą autora i z materiałów przekazanych Redakcji Serwisu.
Webmaster
Pocztówka przedwojenna opublikowana przez wydawnictwo Dzwonka Częstochowskiego, nakł.J.A.Lewandowski

Kościół pokartuzki w Gidlach – historia znana i mniej znana.

Kościół pokartuzki w Gidlach był już wielokrotnie tematem artykułów i prac naukowych. W artykule tym chciałbym przybliżyć historię kościoła uzupełniając ją o dane i informacje z bliżej nieznanej pracy Aleksandra Jaśkiewicza, zawartej w II tomie „Rocznika Muzeum w Częstochowie”.
Jak wiemy, na terenie miejscowości Gidle znajdują się trzy kościoły rzymsko–katolickie. Najbardziej znany to rzecz jasna klasztor Ojców Dominikanów z cudowną figurką Matki Boskiej Gidelskiej oraz zabytkowy modrzewiowy kościółek pw. Św.Marii Magdaleny. Historia związku zakonu Kartuzów z Gidlami zaczyna się w roku 1641, kiedy to Zuzanna z Przerębskich vel Przerembskich Oleska przeznacza im cześć swoich ziem. W początkach działalności Kartuzów na tych ziemiach istnieje drewniana kaplica. Pierwszym przeorem zostaje ojciec Dominik Budlewski. 3 marca 1751 r. zapada decyzja i pozwolenie na postawienie murowanej świątyni, wydane przez arcybiskupa Adama Ignacego Komorowskiego.
Kamień węgielny pod budowę kładzie prepozyt wieluński (wyższy duchowny sprawujący posługę przy biskupie) Franciszek Dziurkiewicz. Konsekracja świątyni ma miejsce 8 września 1767 roku. Dokonuje jej biskup adretański Ignacy Augustyn Kozierowski. Wówczas to kościół zostaje poświęcony Matce Boskiej Bolesnej. Do dzisiaj nosi Jej imię.
We wzmiankach z 1812 roku podano, że stan budynku jest nie zadowalający – przez zniszczony dach woda leje się na ołtarze i do pomieszczeń zakrystii. Prowadzone są tylko doraźne naprawy. 1819 rok to data kasaty zakonu dekretem arcybiskupa Franciszka Malczewskiego. Według Jaśkiewicza Malczewski jedynie powiadomił o decyzji o kasacji zakonu. Właściwą decyzję miał wydać papież Pius VII.
Widok współczesny na mury świątyni
Ostatni zakonnik, ojciec Adam Grabowski został tu aż do samej śmierci, do roku 1832. Data ta jest też początkiem dalszego niszczenia kościoła, który bez administratora pozornie skazany jest na rujnację. Jednakże rok 1835 przynosi decyzję Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu o przekazaniu budynku w ręce miejscowego dziedzica, hrabiego Biedrzyckiego.
Miał on się zając doprowadzeniem kościoła do należytego stanu, aby można tam sprowadzić księdza. Jednakże wynikły pewne spory – nowy dzierżawca nie chciał się zgodzić na oddanie proboszczowi przykościelnego ogrodu. W piśmie do Naczelnika Piotrkowskiego zawiadamiano o coraz gorszym stanie kościoła, o podmywaniu fundamentów przez wodę spiętrzoną przez pobliski nowo–założony młyn.
Właściwa decyzja o przeznaczeniu kościoła na parafię zapadła w 1879 roku, na podstawie zarządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych. Po wykonaniu niezbędnych napraw odprawiono pierwszą msze świętą. Z zapisków ksiąg parafialnych wynika, że było to 18 maja 1884r.
Dwanaście lat później rozpoczyna się poważniejszy remont kościoła, który ukończono w 1898r. Jak na podstawie materiałów źródłowych dowodzi autor pracy, Aleksander Jaśkiewicz, kościół w przeciągu dwóch wieków nie przeszedł znaczących zmian architektonicznych. Dzięki temu możemy oglądać niemal w stanie pierwotnym.
Nieznany jest architekt budowli, możliwe jest, że zaprojektował go jeden z zakonników–Kartuzów. Na dowód tego można napisać o wykonaniu przez zakonników zdobionych ław dla duchowieństwa, które ustawione były niedaleko prezbiterium.
Jaśkiewicz przypuszcza też, że autorem projektu może być jeden lub kilku majstrów cechowych z Małopolski. Jak jest naprawdę? Tego nie wiemy. Nie zostały znalezione żadne dokumenty świadczące o tym, kto zaprojektował kościół.

Tomasz M.Kolmasiak


BIBLIOGRAFIA:
–„Kościół pokartuzki w Gidlach, powiat radomszczański” – Aleksander Jaśkiewicz; Rocznik Muzeum w Częstochowie, t. II, Częstochowa 1966
–„Katalog zabytków sztuki w Polsce – powiat radomszczański” – pod redakcją Heleny Hohensee–Ciszewskiej i Jerzego Z.Łozińskiego, Warszawa 1953
Powrót

Copyright © 2000 – 2008 Zdzisław Wiśniewski  Wszelkie prawa zastrzeżone.