Artykuł zamieszczony w nr 14 (320) tygodnika KOMU i CZEMU na stronie 9.
Przedruk tekstu za zgodą Autora jednocześnie Redaktora Naczelnego – dziękuję (ZW).


35 LAT MUZEUM REGIONALNEGO W RADOMSKU

Powołanie Muzeum Regionalnego w Radomsku nie było dziełem przypadku.
Ta placówka była niezbędna dla tego miasta z wielu powodów.
Chciałbym przybliżyć historię jej powstania w związku z 35 rocznicą powołania Muzeum w Radomsku,
która minęła 1 stycznia 2005 r.


Miałem szczęście, że uczestniczyłem w tym wielkim dla miasta wydarzeniu kulturalnym i znałem osobiście wszystkich tych, którzy dołożyli swój wysiłek dla realizacji tego przedsięwzięcia nobilitującego miasto nie tylko w skali województwa łódzkiego.
Dla potrzeb rocznicy powołania Muzeum Regionalnego odkurzyłem wiele kopii dokumentów, a także zapiski z końca lat sześćdziesiątych i początku siedemdziesiątych ubiegłego stulecia i tysiąclecia.
Sama myśl założenia Muzeum Regionalnego w Radomsku zrodziła się u uczniów I Liceum Ogólnokształcącego (dawniej Liceum nr 24) i nauczyciela historii Stanisława Sankowskiego. Dla uczczenia 1000–lecia Państwa Polskiego, 700–lecia miasta, XXV–lecia Ludowego Wojska Polskiego i Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej Stanisław Sankowski zaapelował do młodzieży, by zebrane przez lata eksponaty przekazać miastu, gdy tylko władze będą miały możliwość wygospodarowania odpowiednich pomieszczeń.
Akt przekazania zbiorów miał miejsce 27 września 1966 r. w czasie uroczystego Sejmiku Działaczy Kultury. W tym pierwszym historycznym Sejmiku uczestniczyli przedstawiciele kierownictwa Komitetu Powiatowego PZPR, Powiatowych Komitetów ZSL i SD oraz radni Powiatowej i Miejskiej Rady Narodowej, a także pracownicy i działacze kultury.

W Radomsku od tego dnia zaczęło być głośno o inicjatywie zorganizowania muzeum i po raz pierwszy pojawił się ku temu przychylny klimat. Ale to był dopiero początek drogi.
Sprawa organizacji placówki rozbijała się o lokal. Ówczesny przewodniczący prezydium MRN, Władysław Woźniak, nie dał się przekonać, by muzeum zlokalizować w budynku ratusza, gdzie funkcjonował urząd miejski. Równocześnie nie wskazał innego miejsca, które mogłoby spełniać rolę pomieszczeń dla muzeum. Rozpoczęły się przepychanki we władzach powiatu i miasta. Trwały one dwa lata, zanim podjęto decyzję, by przydzielić chociaż dwie sale na ekspozycje muzealne w ratuszu. Dopiero 23 lipca 1968 r. te pomieszczenia na parterze ratusza zostały przekazane w dyspozycję organizowanego muzeum. Ale formalnie i prawnie placówka nadal nie istniała. Mimo to już 18 stycznia 1969 r. z okazji 24. rocznicy wyzwolenia Radomska od okupanta hitlerowskiego przygotowana została skromna ekspozycja. Obejmowała ona trzy działy: martyrologię mieszkańców powiatu i ich walkę przeciwko najeźdźcy, etnografię i archeologię.
Uroczystego otwarcia tej ekspozycji dokonali: I sekretarz Komitetu Powiatowego PZPR, Włodzimierz Woskowski, sekretarz do spraw propagandy, Mieczysław Nieznański, przewodniczący Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, Władysław Woźniak, oraz posłowie na sejm – Jerzy Pryma i Franciszek Jezierski
pisał Stanisław Sankowski. Pierwszą w historii Radomska muzealną ekspozycję zwiedziło 646 mieszkańców. Wśród zwiedzających odnotowano również grupę oficerów radzieckich – wyzwolicieli Radomska, którzy wówczas przebywali w naszym mieście na zaproszenie władz.

Z chwilą, gdy młodzież licealna przekazała zbiory na rzecz miasta, rozpoczęła się trudna i skomplikowana procedura organizacji placówki. Najpierw trzeba było sam zamysł wprowadzić do Programu Rozwoju Kultury Powiatu Radomszczańskiego, który uchwaliła Powiatowa Rada Narodowa w 1966 r. Program ten przesłany został do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi, która inicjatywę organizacji muzeum w Radomsku włączyła w Program Rozwoju Kultury Województwa Łódzkiego na lata 1966 – 1970.
Program ten przyjęto uchwałą nr DC/39/67 dnia 21 lutego 1967 r. Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi. To był bardzo ważny dokument, bo zabezpieczał środki finansowe na organizację radomszczańskiej placówki muzealnej, a także limit etatów, co było nie bez znaczenia. Warto przypomnieć, że w tych czasach na wniosek I sekretarza PZPR, Władysława Gomułki, przyjęty przez Biuro Polityczne Komitetu Centralnego, zakazano organizacji w kraju nowych placówek kultury.

Mając już we władaniu dwa ratuszowe pomieszczenia, powiatowy Wydział Kultury, któremu szefowałem, przystąpił do organizacji Muzeum Regionalnego w Radomsku. W kwietniu 1969 r. oficjalnie powiadomiono Wydział Kultury Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi, że realizując powiatowy i wojewódzki program rozwoju kultury powiat nasz zamierza od l stycznia 1970 r. powołać Muzeum Regionalne w Radomsku.
Dyrektor Wydziału, Bolesław Urbański, zlecił na 22 maja 1969 r. inspekcję Wojewódzkiemu Konserwatorowi Zabytków, do Radomska przyjechał Mieczysław Pracuta. Zapoznałem konserwatora ze szczegółowym inwentarzem zbiorów muzealnych, a także ze stanowiskiem władz partyjnych i administracyjnych oraz działaczy kultury. Pracuta do końca nie byt zadowolony ze stanu posiadania, jakim dysponowaliśmy w tym czasie i oświadczył mi, że gdyby to od niego zależało, to nie podjąłby decyzji zezwalającej na organizację placówki muzealnej w Radomsku.
Nie było wyjścia. Trzeba było podjąć interwencję w kierownictwie Wydziału Kultury w Łodzi i taka została podjęta. Między innymi pomogła ona w pozyskaniu pozytywnej wstępnej decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, która była niezbędną.
Już 27 maja 1969 r. powiatowy Wydział Kultury otrzymuje pismo od Mieczysława Pracuty, w którym Wojewódzki Konserwator Zabytków instruuje, jakie warunki należy spełnić, by powołać w Radomsku Muzeum Regionalne. Najważniejszym jest podjęcie uchwały Prezydium Powiatowej Rady Narodowej o konieczności zorganizowania placówki muzealnej z uzasadnieniem i krótką charakterystyką zbiorów. Następnie przesłanie jej Ministrowi Kultury i Sztuki do zatwierdzenia. Pracuta wyraźnie podkreśla, że organizacja radomszczańskiego muzeum zaplanowana została w wojewódzkim programie do końca. 1970 r.

Pismo Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków skierowane zostało przeze mnie do wykonania inspektorowi Wydziału Kultury, Jerzemu Musiałowi, z adnotacją: " z Radcą Prawnym przygotować uchwałę". By jednak można było taki projekt skierować na posiedzenie prezydium, należało poprosić organizatora muzeum, Stanisława Sankowskiego, o przygotowanie uzasadnienia wskazującego na potrzebę powołania Muzeum Regionalnego w Radomsku. Taki dokument od Stanisława Sankowskiego wpływa do Wydziału Kultury 23 sierpnia 1969 r. Zawiera 17 punktów. Autor szeroko uzasadnia potrzebę powołania placówki muzealnej. Na podstawie tego dokumentu Jerzy Musiał wspólnie z radcą prawnym, Jerzym Stępnikiem, przygotowali projekt uchwały o powołaniu z dniem l stycznia 1970 r. Muzeum Regionalnego w Radomsku wraz z filią w Kruszynie (dziś – powiat częstochowski). Do uchwały załączony został statut. Przytoczę w całości uzasadnienie do tego ważnego dla życia kulturalnego Radomska dokumentu:
Miasto Radomsko istnieje od 1266 r. (fotokopia przywileju wydanego przez Leszka Czarnego znajduje się w naszym posiadaniu). W życiu gospodarczym, społecznym i kulturalnym Polski odegrało niepośrednią rolę. Przez Radomsko prowadziła jedna z dróg „szlaku bursztynowego”. Tu krzyżowały się drogi szlaków międzynarodowych: z Zachodu na Ruś Kijowską i z Węgier do Bałtyku. W 1382 r. i 1384 r. odbyły się zjazdy normujące stosunki polityczne ówczesnego Państwa Polskiego. Powiat radomszczański uczestniczył w walkach niepodległościowych w latach 1794, 1830, 1863. W1846 r. przeprowadzona została kolej warszawsko–wiedeńska.
Po tym wydarzeniu wybudowano fabrykę przemysłu drzewnego i metalurgiczną. Teren powiatu do chwili obecnej nie jest systematycznie badany pod względem archeologicznym i etnograficznym. Dorywcze badania prowadzone przez Muzea Regionalne w Piotrkowie Trybunalskim, Sieradzu, Pabianicach, Częstochowie, nie są skoordynowane i nie dają pełnego obrazu zasobów kulturalnych regionu, a wydobywane i zebrane eksponaty są gromadzone w magazynach wymienionych muzeów. W związku z tym istnieje potrzeba powołania muzeum, aby tym samym, poprzez stworzenie całej sieci muzeów w województwie, prowadzić systematycznie spis zasobów kulturalnych regionu. Wydobywane i zebrane eksponaty są gromadzone w magazynach wymienionych muzeów. W związku z tym istnieje potrzeba powołania muzeum, aby tym samym poprzez stworzenie całej sieci muzeów w województwie prowadzić systematycznie badania. Zaczątkiem muzeum są eksponaty przekazane przez Koło Historyczne I LO pismem z dnia 19 grudnia 1966 r. Wśród zbiorów między innymi znajdują się: dział sztuki: obraz Simmlera: „Zuzanna w kąpieli”, dział archeologiczny: hełm i miecz z XI w. wykopany w Silniczce (VI egzemplarz w Polsce), dział historyczny: eksponaty z I i II wojny światowej, dział etnograficzny: radomszczańskie stroje ludowe, wyroby twórczości ludowej.

Na zakończenie warto podkreślić, że w inicjatywę powołania Muzeum Regionalnego włączyło się wielu ludzi, a zwłaszcza bezimienni darczyńcy, którzy ofiarowali organizatorom wiele eksponatów.
– Wiele troski o rozbudowę muzeum okazali przedstawiciele Prezydium Powiatowej Rady Narodowej – Józef Biedrzycki przez zakupienie mapy stanowisk archeologicznych w powiecie radomszczańskim, jak również Jerzy Bałaziński i Maciej Ziembiński, którzy przekazali muzeum dzieło artysty malarza Simmlera „Zuzanna w kąpieli” („Zuzanna i starcy” – sprost. aut.) jako dar Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Radomsku
– napisał w sierpniu 1969 r. Stanisław Sankowski.
Bałaziński był wieloletnim radnym powiatowym, a zawodowo pracował na stanowisku zastępcy szefa prokuratury rejonowej. Na rzecz rozwoju kultury, a szczególnie w dziedzinie gromadzenia i opracowywania dokumentów historycznych, zrobił wiele dla miasta. Był też wielkim orędownikiem powołania radomszczańskiej placówki muzealnej i jako przewodniczący Komisji Kultury Powiatowej Rady Narodowej nieraz dawał dowód, jak ważna była dla niego inicjatywa działaczy kultury i władz Radomska początku lat siedemdziesiątych.
Warto również przytoczyć słowa Stanisława Sankowskiego:
(...) uruchomienie Muzeum Regionu Radomszczańskiego jest jednym z koniecznych do zrealizowania postulatów na odcinku kultury naszego miasta i powiatu i to właśnie w okresie obchodów XXV – lecia PRL – bo taki był cel wytknięty młodzieży przez jej nauczyciela i młodzież swoim żmudnym wysiłkiem zrealizowała go wspaniale. Młodzież I Liceum Ogólnokształcącego w Radomsku jest głównym fundatorem Muzeum Regionu Radomszczańskiego i jej wielki wkład pracy nie powinien być niedoceniony.
Należy również i to mieć na uwadze, że ranga przemysłowa miasta Radomska i powiatu w naszym XXV – leciu poważnie wzrosła, że Radomsko stało się również jednym z ważniejszych ośrodków turystyczno –krajoznawczych – do którego docierają różne wycieczki nawet i zagraniczne. Wreszcie i to niech nam przyświeca, że Muzeum, jako wyraz kultury zakładającego je społeczeństwa – będzie wartościowym i godnym pomnikiem uczczenia 1000 –lecia Państwa Polskiego, 700 –lecia miasta Radomska oraz XXV rocznicy LWP i XXV –lecia PRL.
Muzeum będzie wspaniałą pomocą dla nauczycieli i młodzieży w lekcjach wychowania obywatelskiego i pielęgnowaniu idei patriotyzmu dla naszej Ojczyzny Ludowej i miłości dla wszystkich narodów miłujących Pokój i sprawiedliwość społeczną.

Były w życiu Radomska ważne momenty, które świadczyły o jego znaczeniu i pozycji. Były też takie, które wspomina się z niesmakiem i niechętnie. Początek lat siedemdziesiątych należy ocenić za dobry, wręcz bardzo dobry. I to nie tylko dlatego, że wysiłkiem wielu zaowocował powstaniem Muzeum Regionalnego, które na przestrzeni 35 lat udowodniło, że jest miastu potrzebne, a nawet niezbędne.


Maciej Konrad Ziembiński

Dziękuję Panie Konradzie za wspaniały dokument i wymowę tamtych czasów, „miłość i sprawiedliwość społeczna” tamtych dni, jeszcze do dziś odbija mi się nie tylko czkawką ale i w połamanych kościach (przyp.red).

Powrót


Copyright © 2000 – 2008 Zdzisław Wiśniewski  Wszelkie prawa zastrzeżone.