[Rozmiar: 12069 bajtów]

TOWARZYSTWO OPIEKI NAD ZABYTKAMI
ODDZIAŁ W RADOMSKU

Zarząd Oddziału

Zofia Gzik – Prezes
Jacek Kaszyński – Sekretarz
Maria Jankowska – Skarbnik

Komisja Rewizyjna

Ryszard Banaszkiewicz – Przewodniczący
Zbigniew Wojtan – V–ce Przewodniczący
Gabriela Janson–Matusiak – Członek

Towarzystwo Opieki nad zabytkami Oddział w Radomsku zostało powołane przez Zarząd Główny w Warszawie w dniu 25 lutego 1991 roku. W 2006 roku obchodzi swoje XV–lecie. Dużą rolę w jego powstaniu odegrał Jerzy Waldorff, do którego zwróciła się za radą mecenasa Jerzego Bałazińskiego Zofia Gzik, chcąc zapobiec kasacji grobu Stanisława Górskiego na Starym Cmentarzu w Radomsku. Jerzy Waldorff przekazał skierowane pismo Zarządowi TOnZ w Warszawie, po czym kontakt telefoniczny nawiązał p. dr Tadeusz Rudkowski, proponując powołanie komitetu założycielskiego jako podstawę do utworzenia Oddziału Towarzystwa. Komitet w krótkim czasie został powołany, a p. dr T. Rudkowski przyjechał do Radomska i przeprowadził rozmowę z członkami. W następnym roku odwiedził nas p. B. Martyniuk. Po wzajemnych uzgodnieniach zaproszono nas do Warszawy, gdzie na zebraniu Zarządu Głównego utworzono Oddział Towarzystwa Opieki nad Zabytkami w Radomsku, jako jeden z niewielu poniżej szczebla wojewódzkiego.

W dniu 5 marca tegoż roku dokonano wyboru władz Oddziału i rozpoczęto prace zgodnie ze Statutem. Korzystając z informacji Zofii Gzik, która w latach 80–tych wespół z p. Jakubem Lechowskim wykonała dokumentację fotograficzną Starego Cmentarza w Radomsku, przy której stwierdziła, że jest wiele porzuconych płyt i nagrobków jako pozostałość z grobów, które skasowano. Powstała myśl zachowania tych zabytków, które skazane były na unicestwienie, zgromadzenie ich w jednym miejscu w postaci lapidarium. Urząd Miasta uznał zasadność argumentów i przyznał dotację, która pozwoliła na realizację zadania. Działająca w Towarzystwie Irena Woch - rzeźbiarz, przygotowała projekt i sprawowała nadzór autorski nad całością prac. Wykonawcą został Zespół Szkół Zawodowych Nr 1 w Radomsku. Prace trwały od I992 do 1999 roku. Ogółem w lapidarium znalazło się 35 płyt nagrobkowych z piaskowca, granitu, białego marmuru, żeliwne, betonowe, nagrobek z kamienia polnego oraz 11 krzyży żeliwnych kutych i 3 tablice pamiątkowe. Nie czyniono różnic ani wyznaniowych ani narodowościowych, to też znajdują się w lapidarium płyty polsko–, francusko– i rosyjskojezyczne. Tablice pamiątkowe miały przypominać o pochowaniu na cmentarzu ludzi zasłużonych, których groby skasowano bez śladu. Są to tablice: Edmunda Osterloffa, dr Władysława Poczobut Odlanickiego (walczącego z epidemią duru), który zmarł zakaziwszy się od chorych, a także tablica upamiętniająca pochowanych w zbiorowej mogile Powstańców 1863 roku. Równolegle do budowy lapidarium prowadzono prace konserwatorsko–remontowe grobów wg kryteriów: zasług dla miasta, artystyczny wystrój i czas powstania XIX wiek, co świadczyło o czasie istnienia cmentarza. Ogółem odremontowano około 30 grobów, w tym niektóre dwukrotnie, ze względu na świadome niszczenie przez nieodpowiedzialnych i bezdusznych ludzi. Problem utrzymania w czystości i porządku objętych opieką grobów, rozwiązuje nam współpraca z młodzieżą szkolną. Należy tu podkreślić nie bez satysfakcji, że nasze radomszczańskie lapidarium w momencie powstawania było trzecim lapidarium w Polsce i stanowiło wzorzec dla powstania podobnych obiektów w innych miastach. Towarzystwo nie zaniedbywało pracy oświatowej wygłaszając prelekcje w szkołach, poświęcone ochronie zabytków, korzystając z pomocy Niezależnej Telewizji lokalnej, publikując w prasie lokalnej artykuły poświęcone kapliczkom, młynom, kamienicom jak również zasłużonym ludziom, wydarzeniom itp. Lapidarium wrosło w historię miasta, zostało zaakceptowane przez społeczeństwo, które szczególnie w Dniu Wszystkich Świętych wyraża swoje uznanie paląc lampki i kładąc kwiaty.

Działalność Towarzystwa powstrzymała kasację historycznych grobów, co jest skutkiem współpracy zarówno z zarządem cmentarza, a przede wszystkim z ks. prałatem Marianem Jezierskim. Sprawując nadal opiekę nad Cmentarzem Starym w Radomsku i lapidarium od 1999 r. Towarzystwo rozpoczęło cykl wydawniczy prac magisterskich w ramach monografii Radomska. Dotychczas wydano 4 książki: ks. Antoniego Sztajno„Z dziejów genezy i rozwoju Radomska w okresie od XI/XII do XVI wieku”, Ewy Szlegier„Region radomszczański w Polsce piastowskiej”, Anny Pichit„powiat radomszczański za panowania Andegawenów i pierwszych Jagiellonów”, Izabeli Iwanowicz„Stan sanitarny Radomska w latach 1918 – 1939”. Każda z książek zawiera 8–12 zdjęć związanych z tematem. Wydawnictwa przesłane zostały do ponad 20 bibliotek na terenie całej Polski i 20 Oddziałów TOnZ.

Towarzystwo współpracuje z organizacjami kombatanckimi, a widomym dowodem troski o godny wystrój miejsca spoczynku jest wykonany wystrój grobu Karola Jasieńskiego – żołnierza AK, który zginął w 1945 roku, a którego grób towarzysze broni uchronili przed kasacją do lat 90–tych. W dniu 5 marca 2006 r. mija 15 lat działalności Oddziału TOnZ w Radomsku.

Tekst z folderu wydanego z okazji XV–lecia.

Medal pamiątkowy
Z okazji XV–lecia wybito pamiątkowy medal.

Powrót – Back


Copyright © 2000 – 2008 Zdzisław Wiśniewski   wszelkie prawa zastrzeżone.