logo

WYDAWNICTWA

Jolanta Wojarska, „Powstanie i rozwój radomszczańskiego przemysłu do I wojny światowej”, Biblioteka Towarzystwa Opieki Nad Zabytkami o/w Radomsku, Radomsko 2006.

Początki radomszczańskiego przemysłu

Książka Jolanty Wojarskiej powstała jako praca magisterska w Katedrze Najnowszej Historii Polski Uniwersytetu Łódzkiego pod kierunkiem prof. Kazimierza Badziaka, badacza historii przemysłu włókienniczego w Królestwie Polskim. Czas badań obejmuje drugą połowę XIX wieku oraz początek XX, do wybuchu I wojny światowej. Ta cezura wydaje się zabiegiem sztucznym wobec omawianego zjawiska. Jeżeli początki przemysłu wyłaniają się z niebytu w sposób naturalny, o tyle wybuch pierwszej wojny światowej nie zmienia zasadniczo niczego – poza wojennymi ograniczeniami – w rozwoju radomszczańskiego przemysłu. Omawiane w pracy fabryki dalej funkcjonują, najczęściej w niewiele zmieniającym się kształcie do końca II wojny światowej. Rok 1914 (w analizach nawet 1913), wprowadzony zapewne ze względu na długość pracy i odmienność materiałów archiwalnych i prasowych, przecina badany proces w połowie, a jak zaznaczyła w zakończeniu sama autorka pomyślne trendy w przemyśle radomszczańskim wzmocniły się tylko w okresie dwudziestolecia, co stanowiłoby doskonały punkt wyjścia do dalszych analiz. Kontrowersyjny jest także rozdział pierwszy zawierający rys historyczny miasta (s. 10-20). Gdyby rzeczywiście podporządkowany był wyłącznie analizie rozwoju gospodarczego Radomska, stanowiłby wprowadzenie w przedmiot badań. Tak jednak nie jest. I nie jest to winą autorki, lecz materiałów historycznych ograniczonych i do końca nieprzebadanych, a nade wszystko tego, iż w rolniczo - rzemieślniczej epoce atomizacji produkcji, trudno dostrzec ogólne procesy rozwoju gospodarki. Dopiero zakończenie pierwszego rozdziału (kolej i kasy pożyczkowe) nakreśla właściwe tło. Nie tylko z merytorycznego, ale także kompozycyjnego punktu widzenia, za długi i zbędny dla zrozumienia zagadnień związanych z radomszczańskim przemysłem metalurgicznym, jest długi akapit o Hucie Bankowej, która aczkolwiek przyczyniła się do powstania „Metalurgii”, lecz stanowi odrębną historię hutnictwa. Tym bardziej, iż w pracy zaniedbane zostały lokalne tematy proszące się wręcz o omówienie, jak ciągle istniejące w mieście nieruchomości Towarzystwa Metalurgicznego, które przy niewielu zabytkach, jakie posiada Radomsko, są niezwykle cenne. Tutaj punkt wyjścia – wspomnienie o istnieniu nieruchomości, obiektów budowlanych oraz drewnianych domów mieszkalnych wznoszonych koło cmentarza, (którego?) – jest równocześnie końcem badań (por. s. 68 i 73).
Wojarska
5.
Zasadniczą część pracy Wojarskiej stanowi analiza rozwoju największych fabryk mebli giętych oraz wyrobów metalowych, a także licznych mniejszych fabryczek i zakładów rzemieślniczych, zajmujących się produkcją sztucznej wełny, wojskowych kocy, drewnianych guzików, wyrobów gumowych, urządzeń metalowych... Autorka nie zapomina o młynach i tartakach, które współpracowały z radomszczańskimi zakładami. Ważne jest umiejętne wypunktowanie przez autorkę czynników, które umożliwiły powstanie przemysłu: dwie lokalne kasy pożyczkowe, Kolej Warszawsko – Wiedeńska, protekcyjne cła wprowadzone przez rząd rosyjski, niska cena gruntów i tania a liczna siła robocza. Dzięki wykorzystaniu materiałów archiwalnych jako podstawy badań, autorka wiele znanych faktów potwierdziła i ustaliła nowe, m.in. antydatowała czas powstania firmy „Bracia Thonet” z 1884 na 1881 rok. W toku analiz wyłoniły się zjawiska, które są charakterystyczne dla produkcji meblarskiej także w ostatniej epoce – powstawanie małych firm dzięki istnieniu w mieście przeszkolonej kadry fachowców i robotników oraz znajomości technologii produkcyjnych. Intrygujący jest zasygnalizowany przez autorkę rozmach z jakim działały firmy „Braci Thonet”, „F. Kohn”, „K. Wunsche”. Sieć składów i sklepów rozsiana w całej Europie, na Syberii i Kaukazie, uzmysławia, iż śladów mebli giętych można ciągle szukać w sklepach z antykami na całej tej przestrzeni. Omówienie zaś początków procesu obróbki bukowego drewna w efektownie wygięte oparcia eleganckich mebli ułatwia konfrontację wspomnień, obrazów i informacji o meblach giętych z produkcyjną rzeczywistością. To pobudzanie wyobraźni i uruchomienie wspomnień jest niezwykłym atutem omawianej publikacji.
Mimo zastrzeżeń, książkę Jolanty Wojarskiej uznać należy za ważne i potrzebne ogniwo fragmentarycznych badań nad historią Radomska. Na wiele zarzutów należy jednak patrzeć z pewnym dystansem, gdyż często wynikają one z braku stałego punktu odniesienia (tj. monografii miasta), jak i rozbudzonych oczekiwań wobec opracowań szczegółowych.
Beata Anna Symołon
Wydawnictwa są do nabycia w Muzeum Regionalnym w Radomsku oraz Oddziale TOnZ.

Powrót – Back


Copyright © 2000 – 2008 Zdzisław Wiśniewski   wszelkie prawa zastrzeżone.